Scorify.uz
Intermediate (B1) · grammatika

Reported Speech: ko'chirma gapni o'zlashtirma gapga aylantirish

Reported speech (indirect speech) da biz birovning gapini aynan takrorlamay, o'z gapimiz bilan bayon qilamiz. O'zbek tilida «u keldim, dedi» emas, «u kelganini aytdi» deymiz. Ingliz tilida esa yana zamon, olmosh va vaqt so'zlari ham o'zgaradi.

Darak gaplar va backshift

Gapni o'tgan zamonda ko'chirganda (said, told) ichidagi fe'l odatda bir zamon «orqaga» suriladi. Bu backshift deyiladi: Present Simple → Past Simple, Past Simple → Past Perfect, will → would, can → could.

Olmoshlar ham mazmuniga qarab o'zgaradi: «I like it» deb aytgan Aziz haqida «He said he liked it» deymiz.

To'g'ri gapKo'chirma gap
«I work here.»She said she worked there.
«I am working.»He said he was working.
«I have finished.»She said she had finished.
«I went home.»He said he had gone home.
«I will call you.»She said she would call me.
«I can swim.»He said he could swim.

Say va tell farqi

Tell dan keyin doim kimga aytilgani keladi: «She told me she was tired». Say bilan to'ldiruvchi bo'lmaydi; kimga aytilgani kerak bo'lsa, say to ishlatiladi: «She said to me that she was tired».

  • He said that he was busy. — U band ekanini aytdi.
  • He told me that he was busy. — U menga band ekanini aytdi.
  • She told the manager about the problem. — U menejerga muammo haqida aytdi.

Vaqt va joy so'zlari

Ko'chirma gap boshqa vaqtda aytilsa, vaqt va joy ko'rsatuvchi so'zlar ham o'zgaradi. Gap qayerda va qachon aytilganiga qarab to'g'ri variantni tanlang.

To'g'ri gapdaKo'chirma gapda
nowthen / at that time
todaythat day
yesterdaythe day before
tomorrowthe next day
herethere
thisthat

Ko'chirma savollar

Savol ko'chirilganda so'roq tartibi yo'qoladi va savol belgisi qo'yilmaydi. Wh-savollarda so'roq so'zi saqlanadi: «Where do you live?» → She asked where I lived. Ha/yo'q savollarda if yoki whether qo'shiladi.

  • «Do you like coffee?» → He asked if I liked coffee. — «Kofe yoqadimi?» → U kofe yoqishini so'radi.
  • «Where is the station?» → She asked where the station was. — «Bekat qayerda?» → U bekat qayerdaligini so'radi.
  • «What time does it start?» → I asked what time it started. — Qachon boshlanishini so'radim.

Buyruq va iltimoslar

Buyruq va iltimosni to'g'ri infinitive bilan ko'chiramiz: tell/ask + kimga + (not) to + fe'l. Zamon siljishi bu yerda kerak emas.

  • «Close the door.» → She told me to close the door. — «Eshikni yoping.» → U menga eshikni yopishni aytdi.
  • «Please don't be late.» → He asked us not to be late. — U bizdan kechikmaslikni iltimos qildi.

Backshift qachon kerak emas?

  • Ko'chirish fe'li hozirgi zamonda bo'lsa: He says he is busy.
  • Gap hozir ham to'g'ri bo'lib turgan faktni ifodalasa: She said the Earth is round.
  • Gap yaqinda aytilgan va hali dolzarb bo'lsa: He said he lives in Samarkand (hozir ham yashaydi).
  • Would, could, should, might o'zgarmaydi.

Say, tell va boshqa fe'llar

Said va told dan tashqari ko'chirish uchun boshqa fe'llar ham bor: explain, answer, reply, mention, add. Ular gapni aniqroq qiladi: «He explained that the shop was closed», «She added that she would call back».

Yozma ishda va hikoyada bir xil «said» ni takrorlamang. Faqat to'g'ri fe'lni tanlash kifoya: ma'noni o'zgartirmaydi, lekin uslubni boyitadi. Bunday fe'llar (suggest, promise, admit) alohida qoliplar talab qiladi, ularni keyingi darslarda alohida o'rganasiz.

  • Qisqa tartib: 1) kim aytdi? 2) zamonni bir pog'ona orqaga surdim? 3) olmoshni moslashtirdim? 4) vaqt so'zini almashtirdim?
  • Agar «tomorrow» so'zi shu kunning o'zida ko'chirilsa, u o'zgarmaydi; faqat boshqa kunda ko'chirsangiz «the next day» bo'ladi.
  • Ko'chirma gap nuqta bilan tugaydi: She asked if I was ready.
  • Yozma ishda that ni tushirib qoldirish mumkin: He said (that) he was late.
  • Say va tell dan keyin that ixtiyoriy, lekin rasmiy yozuvda uni qoldirish tartibliroq ko'rinadi.
  • Ko'chirma gapni sinab ko'rish: avval to'g'ri gapni yozing, keyin uni qadam-baqadam o'zgartiring. Bu mashq tezda ko'nikma beradi.
  • She said (that) she had lost her keys. — U kalitlarini yo'qotganini aytdi.
  • He promised that he would help us. — U bizga yordam berishga va'da berdi.
  • They told us the flight was delayed. — Ular bizga reys kechikkanini aytishdi.
  • I asked her when the lesson began. — Undan dars qachon boshlanishini so'radim.

O'zbek tilida so'zlashuvchilar uchun tipik xatolar

  • Ko'chirma savolda so'roq tartibini saqlash: «He asked where was the station» xato, «where the station was».
  • Savol belgisini qo'yish: ko'chirma savol oxirida nuqta qo'yiladi, «?» emas.
  • Say bilan to'ldiruvchi ishlatish: «He said me» xato; «He told me» yoki «He said to me».
  • O'zbekcha «dedi» ga o'xshab to'g'ri gapni saqlab qolish: «She said she is tired» (hozir ham charchagan bo'lsa to'g'ri), lekin o'tgan voqea haqida «was tired» tabiiyroq.
  • Olmoshlarni almashtirmaslik: «He said I like it» emas, «He said he liked it».

Ko'p beriladigan savollar

Reported speech nima?

Reported speech — birovning gapini aynan emas, o'z so'zlarimiz bilan bayon qilish. Ko'pincha said, told, asked kabi fe'llar ishlatiladi va zamon, olmosh hamda vaqt so'zlari o'zgaradi.

Say va tell farqi nima?

Tell dan keyin kimga aytilgani darhol keladi (told me). Say dan keyin to'g'ridan-to'g'ri gap yoki that keladi, kimga bo'lsa to ishlatiladi (said to me).

Reported speech da zamon doim o'zgaradimi?

Yo'q. Said, told kabi o'tgan zamondagi fe'ldan keyin odatda orqaga suriladi, lekin gap hali ham haqiqat bo'lsa yoki ko'chirish fe'li hozirgi zamonda bo'lsa o'zgartirish shart emas.

Ko'chirma savolda do/does ishlatiladimi?

Yo'q. Ko'chirma savol darak gap tartibida bo'ladi: «She asked where I lived», «She asked where did I live» emas.

Boshqa qoidalar

Darsga o'tish

Kursda bu mavzu: Reported speech: darak gaplar (say, tell, zamon siljishi) (Intermediate (B1)). Barcha darslar: ingliz tili darslari.