Scorify.uzZero conditional: har doim shunday bo'ladi
Zero conditional umumiy haqiqat, tabiat qonunlari va doimiy natijalarni aytadi. Ikkala qismda ham Present Simple ishlatiladi. Bunday gapda if o'rniga when ham mumkin, ma'no deyarli o'zgarmaydi.
| If qismi | Natija qismi |
|---|---|
| If + Present Simple | Present Simple |
- If you heat ice, it melts. — Muzni qizdirsangiz, u eriydi.
- If I drink coffee at night, I can't sleep. — Kechqurun qahva ichsam, uxlay olmayman.
- Water boils if you heat it to 100 degrees. — Suvni 100 darajagacha qizdirsangiz, qaynaydi.
First conditional: kelajakdagi real imkoniyat
First conditional kelajakda bo'lishi mumkin bo'lgan holatni va uning natijasini aytadi. Shart qismi Present Simple da, natija qismi will + fe'l shaklida bo'ladi.
Shuni yodda tuting: shart qismi va natija qismi bir-biriga bog'liq, birinchisi bajarilmasa, ikkinchisi ham bo'lmaydi. Eng muhim qoida: if dan keyin will ishlatilmaydi, kelajak ma'nosi bo'lsa ham Present Simple turadi. O'zbekcha «yog'sa» ham kelajakka tegishli, ingliz tilida buni present simple beradi.
| If qismi | Natija qismi | Misol |
|---|---|---|
| If + Present Simple | will + fe'l | If it rains, we will stay at home. |
| If + Present Simple | won't + fe'l | If you don't study, you won't pass. |
| If + Present Simple | imperative (buyruq) | If you see Ali, tell him to call me. |
| If + Present Simple | can / may / should | If you are tired, you should rest. |
- If it rains tomorrow, we will stay at home. — Ertaga yomg'ir yog'sa, uyda qolamiz.
- If you study hard, you will pass the exam. — Qattiq o'qisangiz, imtihondan o'tasiz.
- She will be angry if you are late again. — Yana kech qolsangiz, u jahli chiqadi.
- What will you do if you don't get the job? — Ishni olmasangiz, nima qilasiz?
Gap tartibi va vergul
If qismi gapning boshida ham, oxirida ham turishi mumkin. Boshida bo'lsa, vergul qo'yiladi: If I see him, I will tell him. Oxirida bo'lsa, vergul kerak emas: I will tell him if I see him. O'zbek tilida shart qismi deyarli doim boshida turadi, ingliz tilida ikkala tartib bir xil to'g'ri. Suhbatda ko'pincha natijani avval aytamiz, so'ng sharti: «I'll help you if you ask me».
Salbiy shart uchun if you don't + Present Simple yoki unless ishlatiladi. Savolda esa if qismi o'zgarmaydi, faqat natija qismi savolga aylanadi: What will happen if the bus is late?
- I'll wait for you if you are late. — Kech qolsangiz, sizni kutaman.
Natija qismida nimalar bo'lishi mumkin
Natija qismida faqat will emas, boshqa shakllar ham keladi, shuning uchun gap ma'nosiga qarab tanlang. Maslahat uchun should, imkoniyat uchun may yoki might, qobiliyat uchun can, buyruq uchun oddiy fe'l ishlatiladi. Bu gapni tabiiyroq va aniqroq qiladi: ishonchingiz qanchalik katta bo'lsa, shunga mos so'z tanlaysiz. Kundalik hayotda bu shakllar ayniqsa maslahat berishda, va'da berishda va ogohlantirishda kerak bo'ladi: If you touch it, it will burn you.
Will — ishonch yuqori: I will call you. May yoki might — ishonch past: I might call you. Should — maslahat: you should call him.
- If you feel sick, you should see a doctor. — O'zingizni yomon his qilsangiz, shifokorga boring.
- If we hurry, we might catch the earlier train. — Shoshilsak, oldingi poyezdga ulgurishimiz mumkin.
Unless: «agar... bo'lmasa»
Unless if ... not ma'nosini beradi. Undan keyin ham Present Simple keladi, va fe'l darak shaklida turadi, chunki unless o'zi inkorni olib keladi. «Unless you don't hurry» xato.
- Unless you hurry, you will miss the bus. — Shoshilmasangiz, avtobusga ulgurmaysiz.
- I won't go unless you come with me. — Siz men bilan bormasangiz, men bormayman.
If bilan when farqi
When voqea albatta bo'ladi degan ma'noni beradi, if esa bo'lishi yoki bo'lmasligi noaniq ekanini. Siz uyga albatta qaytasiz: When I get home, I will call you. Siz tashrif buyurishingiz noaniq: If I have time, I will visit you.
When va as soon as dan keyin ham will emas, Present Simple ishlatiladi: I will call you as soon as I arrive.
- I'll phone you when I get to the hotel. — Mehmonxonaga yetib borganimda sizga qo'ng'iroq qilaman.
O'zbek tilida so'zlashuvchilar uchun tipik xatolar
- If dan keyin will qo'yish: «If it will rain, we will stay» xato. To'g'risi If it rains, we will stay.
- Unless bilan inkor ishlatish: «Unless you don't come» xato, Unless you come.
- Zero bilan first conditional ni aralashtirish: umumiy haqiqat uchun ikkala qismda Present Simple, aniq kelajak uchun will.
- Verguldan keyin yoki oldin xato: If qismi boshida bo'lsa vergul qo'yish kerak.
- When va if ni bir xil ishlatish: Agar voqea albatta bo'ladigan bo'lsa, when aytiladi.