Scorify.uz
Beginner · grammatika

Ingliz tilida ko'plik: -s, -es, -ies va tartibsiz shakllar

O'zbek tilida ko'plik uchun otga -lar qo'shamiz: kitob → kitoblar. Ingliz tilida vazifa o'xshash, qo'shimcha esa -s yoki -es. Qiyinchilik shundaki, ba'zi so'zlar qoidaga bo'ysunmaydi, va qo'shimchaning talaffuzi ham uch xil bo'ladi.

Asosiy qoida: -s

Ko'pchilik otlarning oxiriga -s qo'shiladi: book → books, car → cars, student → students. Bu qoida so'zlarning katta qismi uchun ishlaydi. Agar ikkilanib qolsangiz, avval -s ni sinab ko'ring, keyin so'z oxiriga qarab imlo qoidasini tekshiring.

O'zbek tilida son bilan kelgan otda ko'plik qo'shimchasi kerak emas: «besh kitob». Ingliz tilida esa birdan ortiq son bo'lsa, ot ko'plikda bo'ladi: five books. «Five book» xato. Xuddi shunday, many, few, several, a lot of kabi so'zlardan keyin ham ko'plik ot keladi: many students, a few apples.

Ba'zan ko'plik qo'shimchasi so'zning ma'nosini ham o'zgartiradi: glass (stakan) va glasses (ko'zoynak), wood (yog'och) va woods (o'rmon). Bunday so'zlarni kontekstga qarab ajrating.

  • I have two sisters. — Mening ikkita opa-singilim bor.
  • There are many tourists in the old city. — Eski shaharda sayyohlar ko'p.
  • There are ten chairs in the room. — Xonada o'nta stul bor.

-es, -ies va boshqa imlo qoidalari

Ot qanday tugaydiQo'shimchaMisol
-s, -ss, -sh, -ch, -x, -z+ esbus → buses, class → classes, dish → dishes, watch → watches, box → boxes
undosh + yy → iescity → cities, baby → babies, country → countries
unli + y+ sday → days, boy → boys, key → keys
-o (ba'zilari)+ estomato → tomatoes, potato → potatoes, hero → heroes
-o (boshqalar)+ sphoto → photos, piano → pianos, radio → radios
-f / -fe (ba'zilari)f → vesknife → knives, leaf → leaves, wife → wives, shelf → shelves

Tartibsiz ko'plik

Ba'zi juda oddiy so'zlar o'zgacha shakllanadi. Ularni yodlash kerak, lekin ro'yxat uncha uzun emas.

Bu so'zlarni kartochkaga yozib, har kuni bir marta takrorlash foydali: bir hafta ichida hammasi yodda qoladi. Fish va sheep birlikda ham, ko'plikda ham bir xil. Shuningdek, jeans, trousers, scissors, glasses kabi so'zlar doim ko'plikda keladi: My jeans are new. Bitta shim uchun a pair of jeans deyiladi.

BirlikKo'plik
manmen
womanwomen
childchildren
personpeople
footfeet
toothteeth
mousemice
fishfish
sheepsheep
  • The children are in the garden. — Bolalar bog'da.
  • Two women and three men are waiting. — Ikki ayol va uch erkak kutib turibdi.
  • These people are very friendly. — Bu odamlar juda xushmuomala.

Ko'plik ma'nosi va fe'l

Ko'plik otdan keyin fe'l ham ko'plik shaklida keladi: The books are on the table. Birlikda is, ko'plikda are, oddiy hozirgi zamonda esa he/she/it bilan -s bor, ko'plik ega bilan yo'q: The student works, the students work. Bu juft qoidani adashtirmaslik uchun avval ega birlikdami ko'plikdami, shuni aniqlang.

Ko'plikda a/an qo'yilmaydi: a book, lekin books yoki some books. Shuningdek, this ko'plikda these, that esa those bo'ladi: this book, these books.

Ba'zi otlar -s bilan tugaydi, lekin birlikda ishlatiladi: news (yangilik), mathematics, physics. The news is good. Bunday so'zlarda fe'l birlikda keladi.

Yana bir misol: money, water, rice kabi sanalmaydigan otlarning ko'pligi yo'q, shuning uchun ularga -s qo'shilmaydi. Bu haqda «some, any, much, many» qo'llanmasida batafsil yozilgan.

Yana bir foydali qoida: -s bilan tugagan ot ko'pligi faqat yozuvda emas, talaffuzda ham eshitilishi kerak. Ko'p o'zbek o'quvchilari oxirgi -s ni tushirib qoldiradi va gapni ko'plik emas, birlik sifatida aytadi. Buning oldini olish uchun yangi ko'plik so'zlarni doim -s bilan birga yodlang.

  • The students work hard, but the teacher works harder. — Talabalar qattiq ishlaydi, o'qituvchi esa yana qattiqroq.
  • These books are interesting. — Bu kitoblar qiziqarli.
  • The news is very good today. — Bugun yangiliklar juda yaxshi.

Talaffuz: /s/, /z/ va /ɪz/

Yozuvda bitta -s, o'qilishda esa uch xil tovush. Qoida oxirgi tovushga bog'liq.

/ɪz/ shaklida qo'shimcha alohida bo'g'in beradi. Shuning uchun bus ning bir bo'g'ini bor, buses ning esa ikkita.

Mashq qilish uchun so'zni yakka aytib, oxirgi tovushini eshiting. Qo'l bilan tomoqni ushlab turing: /z/ da tovush paychalari tebranadi, /s/ da esa tebranmaydi. O'zbek tilida bunday ajratish yo'q, shuning uchun avval eshitib, keyin takrorlash kerak.

Oxirgi tovushQo'shimchaMisol
jarangsiz undosh: p, t, k, f/s/cats /kæts/, books /bʊks/, cups /kʌps/
jarangli tovush: b, d, g, l, m, n, unlilar/z/dogs /dɒɡz/, beds /bedz/, pens /penz/
s, z, sh, ch, j tovushlari/ɪz/buses /ˈbʌsɪz/, watches /ˈwɒtʃɪz/, boxes /ˈbɒksɪz/
  • Two buses and three taxis are waiting outside. — Tashqarida ikkita avtobus va uchta taksi kutib turibdi.
  • I need new glasses and two pairs of socks. — Menga yangi ko'zoynak va ikki juft paypoq kerak.
  • There are many babies and children in the park. — Bog'da ko'p chaqaloqlar va bolalar bor.

O'zbek tilida so'zlashuvchilar uchun tipik xatolar

  • Son bilan ko'plik qo'shimchasini tashlab ketish: «three student» emas, three students.
  • Tartibsiz so'zlarga -s qo'shish: «childs», «mans», «peoples» xato. To'g'risi children, men, people.
  • Undosh + y ni -s bilan yozish: «citys», «babys» xato, cities va babies.
  • People ko'plik hisoblanadi: «People is friendly» emas, People are friendly. Shu bilan birga «a people» deb aytilmaydi.
  • Kiyim va asboblar nomi (jeans, scissors) doim ko'plik: «my jeans is» emas, my jeans are.
  • Ko'plik -s ni hamma vaqt /s/ deb o'qish: dogs da /z/, buses da /ɪz/ eshitilishi kerak.

Ko'p beriladigan savollar

Ingliz tilida ko'plik qanday yasaladi?

Odatda otga -s qo'shiladi (book → books). S, sh, ch, x bilan tugasa -es (box → boxes), undosh + y bilan tugasa -ies (city → cities).

Child ning ko'pligi nima?

Children. Bu tartibsiz ko'plik, -s qo'shilmaydi.

Nega ba'zi so'zlar ko'plikda ham o'zgarmaydi?

Fish, sheep, deer kabi eski so'zlar shunday saqlangan. Ularni ro'yxat sifatida yodlash kerak.

People va persons farqi nima?

Kundalik tilda people (ko'plik) ishlatiladi. Persons rasmiy yozuvda uchraydi, lekin juda kam.

Boshqa qoidalar

Darsga o'tish

Kursda bu mavzu: Ko'plik: -s, -es, -ies imlosi (Beginner). Barcha darslar: ingliz tili darslari.